Denemarken op zoek naar een taalpolitiek

In Denemarken is op het ogenblik een discussie aan de gang over de positie van de Deense taal. De centrale vraag is of er een taalpolitiek moet komen en hoe die eruit moet zien. Onderwerpen daarbij zijn hoe groot de be´nvloeding is van de Deense taal door het opnemen van Engelse leenwoorden in een al of niet verdeenste versie. Hoe bedreigend is het dat het Engels wordt gebruikt in plaats van het Deens in wetenschappelijke publicaties van Deense wetenschappers, dat het Engels de voertaal is in Deense vestigingen van internationale bedrijven of Deense bedrijven met internationale vestigingen. Dat universiteiten lessen in het Engels aanbieden om zo buitenlandse studenten aan te trekken, wat nodig is om te kunnen voortbestaan.

De minister van cultuur vond het in elk geval belangrijk genoeg om, met steun van alle partijen in het parlement, een commissie in te stellen die adviezen moet geven hoe de positie van het Deens kan worden behouden en versterkt. De commissie heeft ondertussen haar rapport uitgebracht en op basis van dat rapport komt de minister voor het eind van het jaar met voorstellen.

De Denen moeten beter worden in Deens
In het rapport doet de commissie een aantal voorstellen die de positie van het Deens moeten versterken. De commissie maakt zich niet zo veel zorgen over de Engelse leenwoorden. Volgens haar is de grootste bedreiging voor het Deens als een complete, cultuurdragende taal dat op een aantal gebieden Engels wordt gebruikt in plaats van Deens, zoals hierboven in de inleiding reeds is aangegeven.

Het rapport van de commissie geeft aanleiding tot pittige discussies: niet iedereen ziet het zo somber in als de commissie het doet voorkomen. Er is immers altijd al geleend van andere talen en zolang de leenwoorden keurig en betekenisvol in de taal worden opgenomen, is er niets aan de hand. En dat het Deens geen eigen woorden heeft op IT-gebied, so what, het Deens kent ook nauwelijks eigen woorden op het gebied van voeding en scheepvaart.

De critici hebben er niks op tegen om kinderen op school beter te onderwijzen in het gebruik van de Deense taal, onderwijzers beter op te leiden om kinderen beter Deens te kunnen leren, want daar is de laatste jaren al te veel op bezuinigd, zegt men. Maar ze zien niet de bedreiging die door de taaladviescommissie wordt geschetst en men vraagt zich zelfs af waarom een taalpolitiek eigenlijk nodig is. De ontwikkeling van de taal kan niet gestuurd worden, aldus de critici, taal wordt gebruikt en gemaakt door de gebruikers van de taal, onbestuurbaar voor de politiek.

Met die laatste stelling is de commissie het overigens niet oneens en zegt dat ze met haar voorstellen de positie van het Deens wil verstevigen, niet het gebruik van het Engels wil bestrijden. Juist daarom is er meer aandacht op scholen nodig voor goed onderwijs in het Deens en beter opgeleide onderwijzers. En is het nodig dat wetenschappers hun werk behalve in het Engels ook in het Deens publiceren.

Be´nvloeding is van alle tijden
Be´nvloeding van de Deense taal door andere talen is niet alleen iets van nu. Deens is in de Middeleeuwen be´nvloed door het Nederduits en na de Reformatie in 1536 door het Hoogduits.

Een groot deel van de invloed vanuit Duitsland werd veroorzaakt door de Noord-Duitse vorstengeslachten die lid waren van de Deense koninklijke familie, door hoge regeringsfunctionarissen uit Noord-Duitsland en ook door Noord-Duitse handwerkers.

In de 16e eeuw sprak de Deense koning Duits en geen woord Deens. Christian IV (1588-1648) sprak weer Deens. Zijn dochter Leonora Christina sprak Frans tot haar personeel. De dienstmeisjes spraken onderling Nederduits en de personeelsleiding sprak Hoogduits, zo blijkt uit haar boek.

Taalhervorming
Aan het eind van de 19e eeuw worden de Duitse invloeden aangepakt, zoals het veelvuldige gebruik van Duitse leenwoorden en wordt het Gotisch schrift, zoals in Duitsland werd gebruikt, vervangen door de Latijnse letters.

In 1948 worden zelfstandige naamwoorden niet meer met een hoofdletter geschreven zoals in het Duits en wordt de lettercombinatie ┤aa┤ vervangen door ┤ň┤ of eigenlijk wordt de ┤ň┤ heringevoerd, want deze bestond al omstreeks 1500.
Voor de rest is men in Denemarken niet zo hervormingsgezind wat de taal betreft, wat mede het grote verschil verklaard tussen de schrijftaal en de spreektaal.

Taalfamilie
Het Deens is een Indo-Europese taal. Deze taal splitste zich in o.a. een Slavische tak met Oost-Europese talen, een Romaanse tak waaruit o.a. het Latijn, Frans en Spaans ontstonden en een Germaanse tak. De Germaanse tak splitste zich in een Oost-Germaanse, Gotische tak die nu is uitgestorven, een West-Germaanse met Nederlands, Engels en Duits en een Noord-Germaanse met Noors, Zweeds, Deens, IJslands en de taal van de Faeroer.

Jan Baptist, december 2003

Bronnen: diverse artikelen in de Deense krant Politiken.

Terug